کنفرانس بین المللی یادگیری و یاددهی الکترونیکی ایران

صفحه اصلی / نوزدهمین کنفرانس ملی و سیزدهمین کنفرانس بین المللی یادگیری و یاددهی الکترونیکی ایران

واکاوی نقش یادگیری تقویت شده با فناوری در توسعه علوم انسانی دیجیتال

نویسندگان :

بدرالسادات ناطق‌الاسلام شیرازی¹ سید علی‌اکبر صفوی²

1- دانشگاه شیراز 2- دانشگاه شیراز

کلمات کلیدی :

علوم انسانی دیجیتال

چکیده :

هم‌زمان با گسترش ابزارهای دیجیتال و هوش مصنوعی در آموزش عالی، پیوند میان یادگیری تقویت شده با فناوری (Technology-Enhanced Learning یا TEL) و علوم انسانی دیجیتال (Digital Humanities یا DH) به یکی از کانون‌های اصلی بازاندیشی پداگوژیک و روش‌شناختی تبدیل شده است. این مقاله با رویکردی تحلیلی–انتقادی، به واکاوی این هم‌گرایی می‌پردازد و نشان می‌دهد که TEL و DH در یک رابطه هم‌زیستی ضروری قرار دارند که تنها در صورت اتکا به پداگوژی انتقادی می‌تواند به نتایج پایدار آموزشی و پژوهشی منجر شود. در این پژوهش، ابتدا چارچوب‌های پداگوژیک TEL، از جمله یادگیری ترکیبی، طراحی جهانی برای یادگیری و تحلیل یاد گیرنده، در ارتباط با الزامات برنامه درسی DH بررسی می‌شوند. سپس هم‌گرایی روش‌شناختی این دو حوزه در کاربست ابزارهای تحلیل متنی، مدل‌سازی موضوعی، تجسم داده‌ها، تحلیل شبکه و نقشه‌برداری تاریخی تحلیل می‌گردد. مقاله نشان می‌دهد که در حالی که TEL ظرفیت‌های محاسباتی و زیرساختی لازم برای تحلیل داده‌های کلان را فراهم می‌کند، DH با رویکرد انتقادی خود، الگوریتم‌ها، داده‌ها و بازنمایی‌های دیجیتال را به موضوع پرسش اخلاقی و معرفت‌شناختی تبدیل می‌کند. بخش تحلیلی مقاله بر ابعاد اخلاقی و حکمرانی در تقاطع TEL و DH متمرکز است و به ویژه مسئله تعصب الگوریتمی، شفافیت تصمیم‌گیری‌های هوشمند و حریم خصوصی داده‌های یادگیرندگان را مورد بررسی قرار می‌دهد. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که هم‌گرایی TEL و DH می‌تواند هم به تولید دانش عمیق‌تر در علوم انسانی و هم به تربیت پژوهشگرانی با حساسیت انتقادی و مسئولیت‌پذیری فناورانه منجر شود. در پایان، مقاله بر ضرورت سرمایه‌گذاری نهادی در مراکز میان‌رشته‌ای DH–TEL و بررسی انتقادی نقش هوش مصنوعی مولد در آینده آموزش علوم انسانی تأکید می‌کند.