کنفرانس بین المللی یادگیری و یاددهی الکترونیکی ایران

صفحه اصلی / نوزدهمین کنفرانس ملی و سیزدهمین کنفرانس بین المللی یادگیری و یاددهی الکترونیکی ایران

نقش خلاقیت و تفکر انتقادی در عصر هوش مصنوعی: تحلیلی جامع بر دگردیسی شناخت انسانی

نویسندگان :

بنت الهدی خبازان¹ محمد رضا نصیری² جعفر عباداله عموقین³

1- دانشگاه قم 2- دانشگاه قم 3- دانشگاه قم

کلمات کلیدی :

هوش مصنوعی مولد،تفکر انتقادی،خلاقیت،هم آفرینی انسان و ماشین،برون سپاری شناختی

چکیده :

این مطالعه با هدف تبیین اثرات هوش مصنوعی مولد بر خلاقیت و تفکر انتقادی انسان، از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، یک مرور نظام‌مند با رویکرد سنتز روایی است. رویکرد سنتز روایی امکان ترکیب داده‌های ناهمگن را برای ارائه تفسیری جامع از تعامل انسان و ماشین فراهم می‌کند. تحلیل متون علمی منتشر شده در بازه 2020 تا 2025 پوشش داده شد و جست‌وجو در پایگاه‌های بین‌المللی و داخلی به‌صورت نظام‌مند انجام شد. کلیدواژه‌ها با عملگرهای منطقی AND/OR انتخاب شدند تا مطالعات مرتبط با خلاقیت، تفکر انتقادی، برون‌سپاری شناختی، هم‌آفرینی انسان–ماشین و سواد هوش مصنوعی گردآوری شود. یافته‌ها نشان داد که تعامل با هوش مصنوعی مولد دوگانه است: استفاده ناآگاهانه می‌تواند به آتروفی شناختی، استانداردسازی فکر و کاهش تنوع ایده‌ها منجر شود، در حالی که هم‌افزایی آگاهانه میان انسان و ماشین، موسوم به سینستزیای مولد (Generative Synesthesia)، فرصت‌هایی برای ارتقای خلاقیت، بهره‌وری شناختی و نوآوری ایجاد می‌کند. نقش متغیرهایی مانند سواد هوش مصنوعی، طراحی پداگوژیک و الگوی همکاری انسان–ماشین در تعدیل این پیامدها برجسته است. نتایج حاکی از آن است که آینده متعلق به متفکران ترکیبی (Hybrid Thinkers) است که توان تلفیق هوشمندانه انسان و الگوریتم را دارند و ارزش افزوده شناختی و خلاقانه ایجاد می‌کنند.